Twents - je moet er als normale Nederlander aan wennen

Komt een man bij de dokter. Die man was ik, vanochtend. Het was niet de dokter, maar haar assistente. Lang, slank, oriëntaals voorkomen.
Zij vroeg waarvoor ik kwam. Zo gaat dat tegenwoordig. Ze hebben geen idee.
Ik legde alles uit in mijn beste Nederlands, ook over het verband tussen hoge bloedsuikerspiegel en te geringe nachtrust. Toen vroeg ze:

"Doe je d'r ook wat op uit?"


Ik wachtte, keek even in haar duizend-en-een-nacht-ogen en antwoordde slechts:
"Dat is Twents." (???)
Ze ging er niet op in: ze deed er niks op uit dus!

Mooi oriëntaals, gewoon Tukkers!

Ons taaladvies: Hulpverleners gebruiken geen regionale uitdrukkingen meer.

Over Twents gesproken... hier een paar leuke uitdrukkingen:



"Met ' n oald hoes en ' n joonk wief he' j altied wat te knooi' n."  (Je bent nooit klaar met een oud huis en een jonge vrouw)

De binn'nband d'r aardig deur     ( Je begint kaal te worden)

Kom vrouw, wie goat noar berre, de leu wilt noar hoes      (Een eind aan een visite maken)
   
Hellig in de bott'n     (heel boos zijn)

Hee hef de knol'n op   (Hij is erg moe)

Moin klap an bek hemm ?     (Moet je een klap hebben?)

Kom je uit Leie dan?

Leiden is een mooie stad: de universiteit, de kakstudenten, de Pieterskerk en Hooglandse kerk, de grachten, de hofjes, de Burcht, de historie, het Rapenburg, het Leids Ontzet op 3 oktober, professoren, studentenkotten, het Stadhuis, de Breestraat en de Haarlemmerstraat, haring en wittebrood, klapstuk bij de hutspot.

Ik woonde er tussen 1978 en 2001, 23 jaar. Als mijn broekzak, kende ik het.
Om de Leidse taal moest ik altijd een beetje lachen: zo plat of zo kak. Bij dat plat Leids gaan de sprekers aan het eind van de zin met de stem omhoog, vaak gevolgd door 'dan' of 'toch'.
"Heb je al gegeten, dan?", waarbij gegeten de lucht in gaat.
"Als ik zo'n kop had, ging ik ernaast lopen, ja toch?"
Als je  'dan/ja toch' hoort, dan is het beslist een Leidse glibber/glipper, de bijnaam van de Leienaar. Dat 'glipper' verwijst naar de kwalijke reputatie van sommige Leidenaars tijdens het beleg door de Spanjolen. Zij glipten buiten de stadsmuren om te collaboreren met de vijand. Het is dus een scheldnaam. Glipper werd glibber.

Maar er is ook een bekakt Leids, gebezigd door de studenten, professoren, de elite. Ze hebben 1 aardappel in de keel tijdens het spreken. Vooral de uitspraak van de letter 'r' valt op. Men noemt het de Leidse r. Luister naar Sacha de Boer en Eva Jinek en je weet wat ik bedoel. Eva studeerde in Leiden. Ook bij Gooische meisjes en stewardessen hoor je vaak de Leidse (w)rollende r, waar de r bijna klinkt als een w:
"Voow de wramen zag je veel wrood kopuw" (Voor de ramen zag je veel rood koper).
Een Leids woord met  w’s: Woowowewal  = Roofoverval

Tot slot nog enige mooie exempelen van het hedendaags Leids.

Zij heb een kop as een ingedeukt spinazieketeltje. (lelijk iemand)

Moeders ideaal, een kinderwagen van Langezaal: was de reclameslogan die aan de gevel van de gelijknamige firma aan de Stille Rijn hing. Het verhaal gaat dat studenten ’s nachts de letters “erwagen” van de kinderwagen hebben verwijderd.Vanaf dat moment is de hilarische kreet: moeders ideaal, een kind van Langezaal te horen.
Ingezonden reactie: Moeders ideaal een kind van Langezaal klopt niet helemaal. Vroeger hing er aan de gevel van de firma Langezaal aan de Stille Mare een groot wit reklamebord met de tekst: Moeders ideaal een kinderwagen van Langezaal. Op een nacht hebben, waarschijnlijk studenten, van het woord kinderwagen de letters erwagen  weggeverfd. Nadat het Leidsch dagblad aandacht had geschonken aan het voorval, was het een tijd lang voor sommige mensen de gewoonte om zwangere vrouwen na te  roepen.  


Leidse vervoegingen van werkwoorden. In het Leids zitten behoorlijk wat afwijkingen in de vervoegingen van de sterke werkwoorden: ik heb ’t gemorke; d’r stinge veel mensen, hij plagt te zeggen, ik gaan(t), ik dors ’t niet, aas fallie, ik kon ‘m nie, ik ken d’r niks an doen, ‘k heb ’t daar neergelege en uiteraard: ken het zijn dat ik u kan?


Ja hee ik ben goeie Mie nie: Dat zei iemand die geen geld wilde betalen wanneer hem dat werd gevraagd om iet bijzonders te kopen bv. Goeie Mie was een gifmengster uit het begin van de vorige eeuw die zieke mensen dag en nacht bij stond, vervolgens hun geld afpakte om ze vervolgens met rattenkruid te vergiftigen.  


Nog meer? Hier Leidse les

De step heeft mijn leven vergald

"Alle Enschedese kinderen spraken van een glijer, niemand had het over een ....
step."  Volgens mijn huisgenoot G. Ze heeft het over de jaren '50 van de vorige eeuw.

Dus een Enschedese step noemden ze een glijer. Benieuwd of er ook andere regionale varianten zijn.
Die laatste woorden van de tweede zin van dit stukje zijn overigens geheel overbodig! Kent iemand nog andere jaren '50?

Ik wil nog even terugkomen op de step. Voor mij een beladen woord, een jeugdtrauma. De step heeft mijn ontwikkeling als kind danig verpest. Mijn vertrouwen in de grotemensenwereld is langdurig geschonden door de step. Dat zat zo:

Ik was een jaar of vijf, zes en op Koninginnedag was er op het schoolplein in Veenendaal-Zuid een stepwedstrijd. De hoofdprijs was een nieuwe step. Ik had helemaal geen step, de step was iets nieuws. Wij
hadden thuis 6 kinderen en voor steppen hadden we geen geld.

De stepwedstrijd verliep voorspoedig. Ik bleek er onverwacht goed in te zijn en direct lag ik al een eind voor. Door mijn hoge snelheid haalde ik een bocht niet en overschreed aan de buitenkant een lint. Ik werd eerste! Dat had iedereen goed kunnen zien, ik was veruit de rapste. Ik had de step gewonnen!!!
Maar niet volgens de jury: ik had binnen de lijnen moeten blijven. Dat waren de (hun) regels. Dus de step ging naar de duizendmaal langzamere nummer twee. Ik ben hier jaren niet overheen gekomen. Nog altijd is de step een kras op mijn (kinder)ziel. Vroeger hadden ze nog geen kinderpsychologen.
Zo'n gemiste step kan een halve eeuw doorwerken!

In Twente (Deep East) praten ze heel raar

Van mijn goede vriend Henk Deerenberg uit het keurige Hoofddorp ontving ik de volgende bijdrage voor mijn taalblog:

"Wij zijn net terug van een binnenlandse vakantie.

We waren in Tilligte (gemeente Dinkelland).

In een pannenkoekenhuis lazen we de menukaart.

Extra belegen pannenkoeken....Euro.

Wij besloten deze soort maar niet te nemen.

Volgens de eigenaar van onze vakantiewoning hadden we een ongebreideld uitzicht.

Gevoelsmatig denk ik dat dit geen goede omschrijving van het uitzicht was.

De  inrichting van het vakantiehuis was niet modern, wist hij ook te melden, en vervolgde zijn zin met: "misschien vindt u het wel wat uitbollig, maar hopelijk toch gezellig". 

Tot zover Henks vakantietaalbelevenissen. 

Normaal schrijf ik mijn blogjes zelf, maar dit is te aardig om niet te gebruiken. 


Hoewel ik in Twente woon, zal ik er nooit op vakantie gaan. Je kunt toch met goed fatsoen niet op een feestje aankomen met: "We zijn net terug van een fijne vakantie in Tilligte." Meewarige blikken zijn je deel, nadat je eerst hebt uitgelegd waar dat Tilligte topografisch valt te ontdekken. 

Iemand uit Hoofddorp gaat naar Bali of de Seychellen, maar niet naar zo'n dorp waar ze jaarlijks een kermis hebben en waar comazuipen het hoogste cultuurgoed is. Dat ze daar ook nog een dialect spreken dat hinderlijk doorklinkt in de wervende teksten voor de toeristen, is onvermijdelijk. 

Maar och, in Tilligte heb je vast veel koeien, stoere jongens met puisten, op motoren, mooie boerderijen, een kaasmakerij en een pannenkoekenrestaurant. En het ligt in de buurt van het altijd dynamische Almelo, ook al zo'n parel van Twente, net als Tilligte. Zo'n dorp is altijd nog wel goed voor een leuk stukje in een taalblog.

Behangen- verleden tijd?

Ik vroeg mij af wat de verleden tijd is van behangen (voorzien van wandpapier).

Je kunt het natuurlijk opzoeken in het woordenboek, maar probeert u het even zonder en reageer.

Dit vroeg ik mij af, toen ik bezig was bij het samenstellen van een lijst met
Veenendaalse dialectwoorden.  (Op internet te bekijken dus)

Mijn overleden moeder sprak op een familiefilmpje aldus: "Ze hebben daor eerst alles behonge".
Het valt mij op dat ik eigenlijk nooit iemand het werkwoord behangen in de verleden tijd heb horen gebruiken. Klopt deze observatie?